Hormonen: wat zijn het en wat doen ze?

Wat zijn hormonen?

Hormonen zijn stoffen die je lichaam zelf maakt. Je kunt ze zien als boodschappers. Ze geven signalen door aan verschillende delen van je lichaam en zijn zo betrokken bij allerlei processen.

Hormonen worden op verschillende plekken gemaakt. Bijvoorbeeld in je hypofyse, een kleine klier onder je hersenen. Maar ook je schildklier, alvleesklier, bijnieren, eierstokken en zaadballen maken hormonen.

Niet ieder hormoon doet hetzelfde. Sommige hormonen zijn bijvoorbeeld betrokken bij je bloedsuiker, andere bij je dag- en nachtritme of voortplanting. Vaak werken meerdere hormonen samen.

Hoe werken hormonen?

Veel hormonen worden via je bloed door je lichaam vervoerd. Om een signaal door te geven, bindt een hormoon aan een passende receptor. Zo'n receptor zit op of in een cel.

Je kunt dit vergelijken met een sleutel en een slot. Het hormoon is de sleutel en de receptor het slot. Als ze bij elkaar passen, kan er in de cel een reactie ontstaan.

De werking van hormonen is ingewikkeld. Eén hormoon kan op verschillende plekken in je lichaam een rol spelen. Andersom kunnen bij één proces juist meerdere hormonen betrokken zijn.

Welke bekende hormonen zijn er?

Je lichaam maakt veel verschillende hormonen. Een aantal namen kom je waarschijnlijk regelmatig tegen. Denk aan insuline, melatonine, cortisol, oestrogeen, progesteron en testosteron.

 

Insuline en glucagon

Insuline en glucagon worden gemaakt in de alvleesklier en zijn betrokken bij het regelen van de hoeveelheid glucose in je bloed. Insuline zorgt ervoor dat glucose vanuit je bloed in lichaamscellen kan komen. Glucagon kan de hoeveelheid glucose in je bloed verhogen(1).

Wil je weten hoe de hoeveelheid glucose in je bloed wordt geregeld? Lees meer over je bloedsuikerspiegel.

Melatonine

Melatonine is een hormoon dat je dag- en nachtritme regelt. Je lichaam maakt het zelf aan als het 's avonds donker wordt. Dit gebeurt in de pijnappelklier, een klein gebied in je hersenen. In de tweede helft van de nacht maakt je lichaam weer minder melatonine aan.

Melatonine speelt zo een rol bij je biologische klok en helpt je lichaam om zich af te stemmen op licht en donker.

Lees meer over melatonine.

 

Adrenaline en cortisol

Bij spanning of stress komen verschillende hormonen in actie, waaronder adrenaline en cortisol. Ze zijn allebei betrokken bij de stressreactie van je lichaam, maar doen dat op een andere manier.

Adrenaline werkt snel. Je lichaam maakt dit hormoon bijvoorbeeld aan als je schrikt of plotseling gevaar ervaart. Je hart gaat sneller kloppen, je ademhaling versnelt en je lichaam maakt zich klaar om direct te reageren.

Cortisol komt wat langzamer op gang en werkt langer door. Dit hormoon wordt gemaakt in de bijnieren en helpt je lichaam om langer met een stressvolle situatie om te gaan. Cortisol is daarnaast betrokken bij verschillende andere processen, zoals het regelen van je bloedsuiker.

Stress draait niet alleen om hormonen. Ook je situatie, gedachten en gedrag kunnen invloed hebben op hoe je stress ervaart. Lees meer over stress.

 

Oestrogeen, progesteron en testosteron

Oestrogeen, progesteron en testosteron worden ook wel geslachtshormonen genoemd. Ze spelen onder andere een rol bij de ontwikkeling van geslachtskenmerken en bij de voortplanting.

Het is te simpel om alleen over ‘vrouwelijke’ en ‘mannelijke’ hormonen te spreken. Deze hormonen komen namelijk bij zowel mannen als vrouwen voor. De hoeveelheden verschillen.

Oestrogeen en progesteron spelen onder andere een belangrijke rol bij de menstruatiecyclus. Testosteron speelt onder andere een rol bij de ontwikkeling van mannelijke geslachtskenmerken.

Hormonen kunnen daarnaast een rol spelen bij seksualiteit. Hoeveel zin je in seks hebt, hangt van veel meer factoren af. Denk bijvoorbeeld aan hoe je je voelt, je relatie, stress en moeheid(1).

Lees meer over libido.

Hormonen en je bloeddruk

Bij het regelen van je bloeddruk werken verschillende organen in je lichaam samen. Ook hormonen spelen hierbij een rol. Voorbeelden zijn renine, angiotensine, aldosteron en het antidiuretisch hormoon (ADH).

Je bloeddruk is niet de hele dag hetzelfde. Hij kan bijvoorbeeld veranderen door inspanning, emoties en rust.

Meer weten? Lees wat een lage bloeddruk en een hoge bloeddruk betekenen.

Hormonen tijdens je menstruatiecyclus

Tijdens je menstruatiecyclus verandert de hoeveelheid van verschillende hormonen. Deze hormonen zijn betrokken bij wat er in je eierstokken en baarmoeder gebeurt.

Tijdens de cyclus wordt een eicel rijp. Rond de eisprong, ook wel ovulatie genoemd, komt een eicel vrij uit een eierstok. Bij een regelmatige cyclus is de eisprong ongeveer 2 weken voordat je weer ongesteld wordt(1).

In je baarmoeder wordt ondertussen slijmvlies opgebouwd. Als er geen zwangerschap ontstaat, wordt dit slijmvlies afgestoten. Je wordt dan ongesteld.

Wil je hier meer over weten? Lees meer over je menstruatie en ovulatie.

Hormonen en anticonceptie

Er zijn voorbehoedsmiddelen met en zonder hormonen. Voorbeelden van anticonceptie met hormonen zijn de combinatiepil, minipil, hormoonspiraal, prikpil, hormoonstaafje, hormoonring en hormoonpleister(1).

Welke hormonen erin zitten, verschilt per methode. De combinatiepil bevat bijvoorbeeld oestrogeen en progestageen. De minipil en het hormoonspiraaltje bevatten progestageen (1).

Wil je weten welke verschillende mogelijkheden er zijn? Lees meer over anticonceptie.

Hormonen tijdens de overgang

Tijdens de overgang verandert de aanmaak van hormonen. Op een gegeven moment rijpen er geen eicellen meer en komt er geen eicel meer vrij uit de eierstokken. Je lichaam maakt daardoor minder oestrogeen (1).

Je menstruatie kan hierdoor veranderen. Je kunt bijvoorbeeld vaker of juist minder vaak ongesteld worden. Uiteindelijk stopt de menstruatie. De overgang verloopt niet bij iedereen hetzelfde.

Lees meer over wat er tijdens de overgang gebeurt.

 

Kunnen je hormonen ‘uit balans’ zijn?

Je hoort of leest misschien weleens dat hormonen ‘uit balans’ zijn. Het klinkt duidelijk, maar het is geen precieze medische term.

De hoeveelheid hormonen in je lichaam is namelijk niet altijd hetzelfde. Hormoonspiegels kunnen van nature veranderen gedurende de dag en tijdens verschillende levensfasen. Denk bijvoorbeeld aan de puberteit, menstruatiecyclus, zwangerschap en overgang.

Er zijn ook aandoeningen waarbij het lichaam te veel of te weinig van een bepaald hormoon maakt. Een voorbeeld hiervan is een schildklieraandoening.

Alleen aan algemene verschijnselen zoals moe zijn, slecht slapen of veranderingen in je gewicht kun je niet zien of er iets met je hormonen aan de hand is. Deze verschijnselen kunnen veel verschillende oorzaken hebben.

Merk je veranderingen in je lichaam waar je je zorgen over maakt of die niet overgaan? Bespreek ze dan met je huisarts.

Dit artikel is oorspronkelijk gepubliceerd op 31 mei 2024 en bijgewerkt op 6 oktober 2026.
 

Hormonen werken samen in je lichaam

Hormonen spelen een rol bij veel processen in je lichaam. Van je bloedsuiker en dag- en nachtritme tot stress, menstruatie en voortplanting. Daarbij staat een hormoon bijna nooit op zichzelf: verschillende hormonen, organen en andere processen werken samen. De hoeveelheid hormonen kan bovendien veranderen tijdens je leven. Zo blijft je hormoonhuishouding voortdurend in beweging.

Dit artikel is oorspronkelijk gepubliceerd op 20 maart 2025 en bijgewerkt op 7 oktober 2026.