Kennisdossier: Zo verzorg je jezelf optimaal in de kou

Zo beïnvloedt koud weer je lichaam

Het dalen van de temperatuur is één van de eerste tekenen dat de winter is begonnen. Koude handen, een druppel aan je neus en knalrode wangen: je herkent het misschien wel. Maar de temperatuur is niet het enige waar je rekening mee moet houden. Veel winterse weersomstandigheden hebben een ander soort invloed op je lichaam. We leggen het hieronder uit.
 

Bij kou vernauwen de bloedvaten in huid en ledematen, zodat je lichaam warmte beter kan vasthouden. Hierdoor worden je handen en voeten sneller koud en kan de huid droger en gevoeliger aanvoelen. Ook verliest je lichaam sneller vocht omdat koude lucht erg droog is, wat je kunt merken aan een drogere huid en droger haar. Bij extreme kou dreigt zelfs onderkoeling: je lichaamstemperatuur daalt, spierkracht vermindert en je kunt verward raken.
 

Wind versterkt het afkoelende en uitdrogende effect van lage temperaturen. De huidbarrière hierdoor kan verzwakken, waardoor de huid trekkerig of geïrriteerd raakt. Ook je haar wordt sneller droog, pluizig en breekbaar doordat de wind vocht onttrekt en de haarschubben opent. De hoofdhuid kan gevoeliger worden en gaan jeuken.
 

Winterlucht is vaak droog. Hierdoor verliest de huid haar natuurlijke oliën en wordt ze sneller schilferig of strak. Ook kan je haar statisch en brozer worden, en kan de hoofdhuid gaan schilferen en irriteren. Minder doorbloeding van de hoofdhuid bij kou kan ook tijdelijk de haarwortels verzwakken. Dit kan zorgen voor dof, futloos haar. In het ergste geval leidt het zelfs tot dunner wordend haar en haaruitval.
 

De overgang van droge, koude buitenlucht naar droge, warme lucht in huis kan extra stress veroorzaken voor je huid en haar. De huidbarrière moet zich voortdurend aanpassen en raakt daardoor sneller uit balans, wat leidt tot droogte en gevoeligheid. Je haar kan hierdoor ook sneller gaan pluizen of statisch worden.
 

Sneeuw weerkaatst zonlicht, waardoor je huid in de winter meer UV-straling kan krijgen dan je denkt. Zeker wanneer de huid al droog of kwetsbaar is, kan dit leiden tot irritatie, roodheid of versnelde huidveroudering. Ook de hoofdhuid kan, vooral bij dunner haar, sneller verbranden. Daarnaast is zonreflectie op sneeuw vaak erg fel en kan het daardoor ook slecht zijn voor je ogen.
 

Kou beïnvloedt het hele lichaam: spieren en gewrichten kunnen stijver aanvoelen, vooral bij mensen met reumatische klachten. Kou kan daarnaast zorgen voor symptomen zoals verhoogde hartslag en snellere ademhaling. Voor kwetsbare groepen kan langdurige blootstelling extra risico’s geven, zoals hart- en vaatbelasting of een grotere kans op onderkoeling.

Voor wie is goede verzorging extra belangrijk?

Iedereen kan last krijgen van de kou, maar voor sommige mensen is een goede voorbereiding en verzorging extra belangrijk.
 

Voor outdoorliefhebbers die uren in sneeuw, wind en vaak ook op hoogte doorbrengen, is de kou een constante uitdaging. Zo merk je als langlaufer of snowboarder dat je vingers zelfs met goede handschoenen stijf aan kunnen voelen en dat de huid op de wangen strak lijkt te trekken. Ook onderkoeling ligt op de loer, vooral wanneer zweet onder een jas afkoelt tijdens een pauze. Huid en lippen drogen snel uit en op hoogtes kan de felle zon via de sneeuw extra UV-schade veroorzaken.

De volgende groepen kunnen hier mee te maken krijgen:

• Bergbeklimmers en alpinisten
• Langlaufers
• (Toers)skiërs en snowboarders
• Wandelaars en hikers
• Bushcrafters/survivallers
• Trailrunners
• Schaatsers op natuurijs
• Natuurgidsen
• IJsvissers

• Bouwvakkers en timmerlieden
• Wegwerkers en asfaltploegen
• Pakket- en postbezorgers
• Politie, handhaving en defensiepersoneel
• Landbouwers en veehouders
• Boswachters en terreinbeheerders
• Installateurs (bijvoorbeeld dakdekkers, monteurs, loodgieters)
• Hoveniers
• Vissers
• Haven- en logistiek personeel
• Schoonmakers van buitenruimten (straatvegers, glazenwassers)
• Nutsbedrijven (storingsdienst, elektriciteits- en waternetbeheerders)

Wintersporters die deelnemen aan trainingen of evenementen krijgen te maken met een mix van kou, inspanning en transpiratie. Als je met temperaturen zoals -5 °C over het ijs of de sneeuw vliegt, voel je na afloop waarschijnlijk hoe strak je huid staat door de koude luchtstroom.

Bij intensieve inspanning kan kou je luchtwegen prikkelen, waardoor de kans op hoesten en een branderig gevoel bij het ademen groter wordt. Als je langdurig actief bent in de kou (zoals marathons op natuurijs of skiwedstrijden) kunnen spieren snel afkoelen in rustmomenten. Dit vergroot de kans op verrekte spieren. Houd hier dus goed rekening mee als je lid bent van (onder andere):

• Schaatsverenigingen (kunstschaatsers, langebaan, shorttrack)
• Buitensportverenigingen (voetbal, hockey, tennis)
• Ski- en snowboardclubs
• Langlauf- en biatlonverenigingen
• IJshockeyteams
• Hardloop- of trailrunclubs
• Wieler- en MTB-verenigingen met winterseizoenen
• Survivalrunverenigingen

• Ziekte van Raynaud
• Perifeer vaatlijden
• Diabetes (door vertraagde wondgenezing en doorbloeding)
• Hart- en vaatziekten

• Hypothyreoïdie (traag werkende schildklier)
• Ondergewicht/lage spiermassa
• Anemie/bloedarmoede

• Eczeem (atopisch dermatitis)
• Psoriasis
• Seborroïsch eczeem/roos
• Contacteczeem
• Mensen met zeer droge huid/atopische aanleg

• Artrose
• Reumatoïde artritis
• Fibromyalgie
• Chronische pijnklachten

Verzorging bij koud weer

Ga je de kou in? Er zijn meerdere dingen die je kunt doen om je goed voor te bereiden. Niet alleen voordat je de deur uitstapt, maar ook tijdens en na je uitstapje of training.
 

Een goede voorbereiding maakt een groot verschil voor hoe je huid, haar en lichaam reageren op winterse omstandigheden.
 

Vergeet daarnaast je lippen niet: een vette lippenbalsem (eventueel met SPF) helpt de kans op barsten en kloofjes te verkleinen. Hydraterende lippenbalsems bevatten vaak verzachtende oliën en boters, zoals kokosolie of cacaoboter. Afsluitende stoffen, zoals vaseline, bijenwas of honing, zorgen ervoor dat je lippen makkelijker vocht vasthouden, en vormen een beschermende laag.

Ook in de winter is het slim om zonnebrand te gebruiken. UV-straling is namelijk het hele jaar door aanwezig. In de winter is de intensiteit wel lager dan in de zomer, maar dat betekent niet dat je huid geen schade kan oplopen. Kies bij voorkeur voor SPF 30 (of hoger).

Ga je de sneeuw in? Let dan extra op. Sneeuw weerkaatst UV-straling, waardoor je huid extra wordt blootgesteld. Bovendien is de straling op grotere hoogte krachtiger. Wintersporters, bergbeklimmers en langlaufers doen er dus goed aan om regelmatig bij te smeren.
 

Droog haar wordt in de kou sneller statisch en breekbaar. Wil je het goed verzorgen? Dan is het slim om te kiezen voor voedende producten, zoals een hydraterende conditioner of haarmasker. Heb je lang haar? Een haarstijl (zoals een vlecht) of het dragen van een muts van natuurlijke materialen beschermen je haar tegen wrijving én vochtverlies. Let wel op: wol kan je haar juist statischer maken, dus een wollen muts met een satijnen binnenvoering kan een fijn alternatief zijn.
 

Kleding en uitrusting spelen natuurlijk ook een belangrijke rol als je in de kou bent. Draag meerdere lagen, waaronder een vochtregulerend thermoshirt dat zweet van de huid afneemt. Handschoenen, een sjaal en warme sokken zijn onmisbaar. Voor wintersporters of mensen die langdurig buiten zijn kan een skibril of zonnebril bescherming bieden tegen fel licht en koude wind.
 

Eenmaal buiten kun je ongemakken zoveel mogelijk tegengaan of verlichten als je op de volgende aandachtspunten let:

• Vermijd het wrijven over je gezicht wanneer je huid koud aanvoelt: dit kan de huidbarrière beschadigen.
• Bedek je gezicht en handen zoveel mogelijk als het hard waait. Een winddichte jas, dikke sjaal en handschoenen zijn hierbij prettig. Ook een balaclava (een muts die het grootste deel van je gezicht bedekt) kan een goede aanwinst zijn voor mensen met een gevoelige huid.
• Gebruik regelmatig lippenbalsem als je merkt dat je lippen droger worden.
• Drink voldoende water, ook als je geen dorst voelt: koude lucht droogt je huid en lichaam sneller uit dan je denkt.

Voor een aantal doelgroepen zijn er nog extra dingen om rekening mee te houden:

• Wintersporters en bergbeklimmers: smeer regelmatig opnieuw SPF. Koude wind kan ervoor zorgen dat de werking vermindert, omdat het je huid kwetsbaarder maakt.
• Buitenwerkers: probeer regelmatig korte warming-upbewegingen te doen om handen en spieren soepel te houden.
• Sporters: let extra goed op je ademhaling. Koude lucht kan je luchtwegen prikkelen. Een buff of sjaal voor je mond helpt lucht iets te verwarmen.
• Kwetsbare groepen: let op signalen zoals rillen, tintelingen of kleurveranderingen in vingers. Dit kan een vroege waarschuwing zijn dat het belangrijk is om zo snel mogelijk weer op te warmen.

Als je weer binnen bent, is het tijd om aandacht te besteden aan de naverzorging van je haar en huid. Denk bijvoorbeeld aan:

• Het vermijden van een hete douche: heet water spoelt natuurlijke oliën weg en maakt een droge huid nog droger. Voor mensen met een gevoelige huid is een lauwe douche daarom vaak fijner.
• Je huid na het douchen zo snel mogelijk insmeren: probeer je huid binnen 3 minuten na het douchen in te smeren met een hydraterende crème. Dan houdt je huid vocht beter vast.
• Het gebruik van de juiste shampoo en conditioner: kies bijvoorbeeld voor een verzachtende shampoo als je hoofdhuid geïrriteerd aanvoelt, en sluit af met een voedende conditioner of een masker om statisch haar te verminderen.
• Geleidelijk opwarmen: als je het koud hebt, wil je het liefst zo snel mogelijk weer warm worden. Echter is geleidelijk opwarmen een stuk beter voor je huid. Leg bijvoorbeeld je koude handen tegen je buik in plaats van tegen een hete kachel.
• In beweging blijven: spieren herstellen beter door lichte beweging en een douche of bad dan door direct stilzitten na een dag in koud weer.

Ongemakken door de kou herkennen en behandelen

Koud weer kan op verschillende manieren invloed hebben op je huid, haar en doorbloeding. Door signalen op tijd te herkennen kun je de kans op veel klachten zoveel mogelijk verkleinen of ze verlichten.

Hieronder vind je een overzicht van veelvoorkomende ongemakken in de winter, inclusief duidelijke manieren om ze te herkennen en handige tips over wat je het beste kunt doen. Voor alle ongemakken geldt: neem in ernstige gevallen, en als de klachten aanhouden, contact op met een medisch professional.
 

Bevriezing ontstaat wanneer huid en onderliggend weefsel te koud worden. Het begint vaak subtiel, met een bleke of wit-gele huid. Ook kun je last krijgen van tintelingen of een prikkend gevoel, of zelfs gevoelloosheid. Dit gebeurt meestal aan vingers, tenen, neus, oren of wangen, vooral bij wind en langdurige kou.

In dit geval kun je:

• Jezelf langzaam proberen op te warmen door huidcontact met warme lichaamsdelen (bijvoorbeeld handen onder je oksels).
• De plek beschermen tegen verdere kou en wind.
• Wrijving of hete warmte (zoals warm water) vermijden, omdat dit het weefsel kan belasten. Als de gevoelloosheid of kleurverandering blijft aanhouden is het verstandig om hulp van een medisch professional in te schakelen.

Deze klacht ontstaat door een combinatie van kou én slechte doorbloeding. Je kunt het herkennen aan een roodpaarse verkleuring van je tenen of handen. Ook kan er jeuk, een branderig gevoel of zwelling ontstaan. In sommige gevallen vormen er zelfs kleine blaasjes op de huid. Ze ontstaan vaak wanneer je voeten of handen langzaam weer opwarmen.

Zo kun je ermee omgaan:

• Het is handig om warme, droge sokken te dragen en knellende schoenen zoveel mogelijk te vermijden.
• Probeer het lichaam rustig op te warmen. Plotselinge hitte kan soms juist voor extra ongemak zorgen.
• Door handen en voeten op koude dagen regelmatig te bewegen, kun je de doorbloeding op een natuurlijke manier stimuleren.
• Bij klachten die vaker terugkomen, kan het helpen om prikkels zoals kou, vocht en wind zoveel mogelijk te beperken.

Koude lucht en een lage luchtvochtigheid kunnen de huid sneller laten uitdrogen. Dit kan zich uiten in een trekkerig gevoel, schilfers of een gevoelige, soms wat branderige huid. Ook roodheid en irritatie komen in de winter regelmatig voor.

Dit kan helpen bij de verzorging van je huid:

• Het gebruik van verzorgingsproducten met voedende ingrediënten zoals ceramiden, sheaboter of glycerine kan de huid ondersteunen.
• Korter douchen en het water iets minder warm houden, helpt de kans op een uitgedroogde huid te verkleinen.
• Een luchtbevochtiger in huis kan bijdragen aan een aangenamere lucht voor je huid. Parfumvrije producten zijn vaak een zachte keuze, zeker bij een gevoelige winterhuid.

Voor mensen die worstelen met een gevoelige huid (bijvoorbeeld door eczeem, psoriasis, seborroïsch eczeem) kan winterweer klachten versterken. Dit kun je herkennen door een toename aan schilfers, roodheid, jeuk en ruwe/droge plekken. Ook kunnen er barsten ontstaan in de huid.

Vergeet daarom niet:

• Producten te gebruiken die de huidbarrière ondersteunen (denk aan zalven en crèmes met hyaluronzuur, glycerine, ceramiden en natuurlijke oliën).
• Uitdrogende producten zoveel mogelijk te vermijden.
• Schuimende douchegels (met ingrediënten zoals Sodium Lauryl Sulfaat of Sodium Laureth Sulfaat) of alcoholhoudende cosmetica kunnen averechts werken.
• Laagjeskleding van zachte, niet-schurende materialen te dragen (wol direct op de huid kan irritatie verergeren).

De hoofdhuid kan door de kou gevoeliger worden, vooral wanneer je vaak wisselt tussen koude buitenlucht en warme binnenlucht. Mogelijke signalen hiervan zijn:

• Schilfers (droge roos)
• Jeuk of branderig gevoel
• Gevoelige plekken
• Droger, breekbaarder haar

• Een milde, hydraterende shampoo gebruiken en niet te heet douchen.
• Een voedende conditioner of olie voor de hoofdhuid kiezen. Dit kan helpen om de vochtbalans te verbeteren.
• Hoofddeksels van zachte, natuurlijke materialen (zoals een muts met satijnen voering) dragen om wrijving te beperken.

Zeker bij sporters of mensen met gevoelige luchtwegen kan koude lucht zorgen voor klachten zoals hoesten, een benauwd of branderig gevoel bij het ademen of een prikkelende keel. Ook kan je hierdoor last krijgen van kortademigheid tijdens je inspanningen. Om de kans op dit soort klachten te verkleinen, kun je de volgende tips gebruiken:

• Adem door een buff, sjaal of mondmasker om de lucht iets op te warmen.
• Start rustiger met inspanning zodat je ademhaling zich kan aanpassen.
• Houd warme dranken zoals thee bij de hand voor na je buitenactiviteit. Dit kan helpen om je luchtwegen te openen en zorgt ervoor dat slijm makkelijker op te hoesten is.

Merk je na een dag in de kou dat je lichaam stijf aanvoelt, of je last krijgt van pijnlijke gewrichten? Je bent niet de enige. Koude temperaturen zorgen bij veel mensen voor stijve spieren of stramme gewrichten.

Ook kan herstel na inspanning langer duren en is de kans op blessures groter. Dit geldt vooral voor mensen met reumatische aandoeningen of chronische pijn. Vergeet daarom niet:

• Een goede warming-up te doen voordat je de kou ingaat.
• Warme kledinglagen te dragen rondom gevoelige gewrichten.
• Na thuiskomst rustig te bewegen of lauw te douchen om je spieren te ontspannen.

Veel mensen merken het pas later op, maar na een dag op de piste kan je stevig verbranden. Het risico hierop is groter voor wintersporters die veel tijd op grote hoogte doorbrengen. UV-stralen reflecteren sneller en de atmosfeer is dunner.

Je kunt daarom last krijgen van een rode, warme of gevoelige huid. Soms merk je zelfs een lichte zwelling of spanning en droogheid op de huid. Houd de volgende aandachtspunten daarom in je achterhoofd als je de piste opgaat:

• Het kan helpen om je gedurende de dag regelmatig opnieuw in te smeren met zonnebrand (SPF 30+). Een zonnebrand die speciaal is ontwikkeld voor wintersport is hierbij vaak geschikter dan een zomerse variant, omdat deze beter bestand is tegen kou. Zomercrèmes zijn meestal op waterbasis en kunnen op de huid bevriezen, terwijl wintersportcrèmes vetter zijn en beter beschermen bij lage temperaturen.
• Het dragen van een zonnebril of skibril biedt extra bescherming voor de ogen tegen zon en sneeuwreflectie.
• Na langdurige blootstelling aan zon en koude lucht is het prettig om de huid te hydrateren en te verzachten met een milde crème of aftersun.

Onderkoeling klinkt misschien als een extreme klacht, maar kan snel optreden. Zeker bij wind, natte kleding of stilstand na inspanning is het belangrijk om goed op te letten. Vroege symptomen zijn:

• Oncontroleerbaar rillen
• Koude, bleke huid
• Blauwe lippen, oren, vingers en tenen
• Moeite met spreken of nadenken
• Verlies van coördinatie
• Vermoeidheid of slaperigheid

Fabels en misverstanden

Hoewel veel mensen overtuigd zijn dat ze weten hoe ze zich moeten beschermen tegen de kou, gaan er in de koude maanden toch flink wat misverstanden rond. We leggen uit welke hardnekkige overtuigingen je vaak tegenkomt, en waarom ze niet kloppen.

‘In de winter heb je geen zonnebrand nodig.’
UV-straling bereikt je huid ook in de winter, en sneeuw reflecteert zonlicht waardoor de blootstelling zelfs kan verdubbelen. Vooral op hoogte of tijdens wintersport is dit risico groter.

‘Een rode huid betekent dat je lekker warm bent.’
Niet per se. Roodheid kan ook een teken zijn van irritatie door koude wind, een verstoorde huidbarrière of het plotseling verwarmen van een afgekoelde huid.

‘Een hete douche is goed om op te warmen.’
Een hete douche geeft een warm gevoel, maar haalt ook veel beschermende oliën van je huid af. Hierdoor kan je huid sneller uitdrogen en trekkerig worden. Een lauwe douche kan daarom soms een betere keuze zijn.

‘Een dikke laag crème beschermt beter tegen kou.’
Meer is niet altijd beter. Een te dikke laag crème kan juist verstikkend voelen of slecht intrekken. Het gaat vooral om de soort crème en de ingrediënten, niet om de hoeveelheid.

‘Een muts maakt je haar vet.’
De muts zelf is niet de oorzaak, maar het materiaal kan wel invloed hebben. Door wrijving en temperatuurverschillen kan je hoofdhuid meer talg aanmaken of kan je haar statisch worden, waardoor het sneller vettig lijkt. Een muts met zachte binnenkant helpt dit verminderen.

‘Als je met natte haren naar buiten gaat, word je verkouden.’
Dit klopt niet helemaal. Kou kan wel invloed hebben op je weerstand, waardoor je immuunsysteem tijdelijk minder alert kan zijn. Zo kan een virus makkelijker toeslaan. Maar de verkoudheid zelf komt door dus door een virus, niet door nat haar. Wel kan nat haar sneller beschadigen of brozer worden wanneer het in de kou opdroogt, waardoor je klitten of haarbreuk krijgt.
 

‘Kou veroorzaakt een verkoudheid.’
Niet direct: een virus veroorzaakt een verkoudheid. Kou kan wel je weerstand tijdelijk iets verlagen of je slijmvliezen droger maken, waardoor virussen makkelijker grip krijgen.

‘Als je lichaam warm aanvoelt, kun je niet onderkoeld zijn.’
Onderkoeling begint vaak geleidelijk en gaat juist gepaard met misleidende signalen zoals vermoeidheid of verwardheid. Je huid kan zelfs warm aanvoelen door de reactie van je bloedvaten, terwijl je kerntemperatuur daalt.

‘Alcohol helpt je warm te blijven in de kou.’
Je voelt je even warm doordat je bloedvaten wijder worden, maar daardoor verlies je juist sneller lichaamswarmte. Het versterkt het gevoel van warmte zonder je écht op te warmen.

Algemene checklist

Voor je naar buiten gaat

Als je buiten bent

Na thuiskomst