Gezond tuinieren voor jong en oud: zo doe je dat
Tuinieren is niet alleen een ontspannende hobby, maar ook ontzettend goed voor zowel je lichaam als je geest. Het draagt bij aan je lichamelijke gezondheid, mentale welzijn en kan zelfs een positief effect hebben op je huid en haar.
Voordat je enthousiast de (moes)tuin in duikt, is een goede voorbereiding essentieel. Denk aan bescherming van je huid tegen weersomstandigheden, het vermijden van schadelijke planten, het omgaan met allergieën zoals hooikoorts en een juiste werkhouding om de kans op blessures te verkleinen. In dit kennisdossier delen we waardevolle informatie en praktische tips, zodat je veilig en onbezorgd van het tuinieren kan genieten.
Gezondheidsvoordelen van tuinieren
Om je tuin mooi en netjes te houden, is het natuurlijk belangrijk om hier regelmatig voldoende tijd in door te brengen. Wist je dat je harde werk niet alleen een mooi onderhouden tuin oplevert, maar dat het ook voordelen heeft voor je gezondheid? Zo zijn er voordelen voor je fysieke gezondheid, maar ook je mentale welzijn heeft er zeker baat bij.Effecten op je lichaam
Ga je tuinieren, dan ben je flink in beweging en geniet je heerlijk van de buitenlucht. We vertellen je waarom dit zo goed voor je is!In beweging blijven
Ons lichaam is niet gemaakt om de hele dag stil te zitten. Toch ben je soms, door werk of andere redenen, niet altijd actief genoeg. Het is belangrijk dat je elke dag in beweging bent, en daar kan tuinieren goed bij helpen. Anderhalf uur ploeteren in de tuin is namelijk ongeveer gelijk aan een uur sporten in de sportschool.
Buiten zijn
Een ander groot voordeel van tuinieren: je bent lekker buiten. Of het nou bewolkt is of de zon volop schijnt: je huid vangt UV-licht op. Natuurlijk in verschillende mate, maar hierdoor maakt je lichaam vitamine D aan. Deze vitamine is belangrijk voor sterke botten en tanden, een goede spierwerking én een sterk immuunsysteem. Je helpt je lichaam extra door niet al je huid te bedekken. Dus: mouwen omhoog en een beetje huid in de zon! Een kwartier tot een half uur is al genoeg. Let er natuurlijk wel op dat je niet verbrandt: hoe je je huid beschermt tegen de zon, vertellen we je verderop in het artikel meer over.
Tuinieren in de ochtend heeft een extra voordeel: je vangt het blauwe licht van de zon. Dat helpt je biologische klok op gang. Je wordt er goed wakker van en ’s avonds slaap je beter. Overdag in de zon staan maakt je ook vrolijker. De zon stimuleert namelijk het aanmaken van je ‘gelukshormoon’. Tuinier je juist aan het einde van de dag? Dan krijg je meer rood zonlicht, wat je lichaam een seintje geeft dat het binnenkort tijd wordt om te gaan slapen.
Gezond eten
Verbouw jij je eigen groenten en fruit in je tuin? Dit is niet alleen leuk, maar ook nog eens gezond! Zelfverbouwde groenten zijn natuurlijk hartstikke vers, en daarbij vrij van pesticiden. Naast dat deze groenten en fruit gezond zijn, is het natuurlijk ook heel leuk om vanaf het zaadje je vrucht te zien groeien!
Effecten op je geest
Naast dat tuinieren goed is voor je lichaam heeft het ook meerdere voordelen voor de geest. Dit gebeurt op meerdere manieren.Moment van ontspanning
Na een lange en misschien wel stressvolle dag of week op werk is het fijn - en belangrijk - om even te kunnen ontspannen. Door met de tuin bezig te zijn verplaats je je gedachten naar wat je daar aan het doen bent. Dit is dus de ideale manier om even te ontspannen en je gedachten te verzetten!
Contact met de natuur
Een wandeling in de natuur, omringd door groen en fluitende vogels, werkt ontspannend en verfrissend. Ook tuinieren brengt je in contact met de natuur en kan een positief effect hebben op je stemming. Hoe vaker je de natuur opzoekt, hoe groter de kans dat je stress afneemt en je je gelukkiger voelt.
Jezelf verzorgen bij het tuinieren
Ga je de tuin in, dan is een goede voorbereiding essentieel. Denk bijvoorbeeld aan hoe je je huid kan beschermen, hoe je het beste omgaat met allergieën en welke planten je beter kan vermijden omdat ze giftig zijn. We vertellen je er meer over!
Verzorging per seizoen
Je lichaam heeft elk seizoen net wat andere verzorging nodig. Per seizoen zijn dit belangrijke zaken waar je op kan letten! Winter en herfst: let hierop in de koudere maanden
Waarschijnlijk breng je in de koudere maanden minder tijd in de tuin door dan in de lente of zomer. Toch is er genoeg te doen: bomen snoeien, bladeren aanvegen en alvast bollen poten. Het is verstandig om in de kou te zorgen dat je je huid en haar goed beschermt.
Je ondersteunt je huid het beste door voldoende water te drinken (minstens 1,5 liter per dag), je warm aan te kleden bij koud weer en een hydraterende, vette crème te gebruiken.
Je lippen zijn ook gevoelig voor kou en droge lucht. Je hebt daar geen poriën zoals op de rest van je gezicht: zweet en talgklieren kunnen daarom niet helpen met het vet houden van je gezicht. Draag tijdens het tuinieren daarom een vette lippenbalsem, waardoor je droge en gebarsten lippen tegengaat. Lik ook niet aan je lippen, dat droogt ze alleen maar meer uit.
Ook je haar kan droger worden door de koude lucht, al helemaal als je veel buiten in de tuin staat. De tuin in gaan met nat haar is niet aan te raden, het kan dan namelijk bevriezen en afbreken. Het is slim om een muts te dragen op koude dagen, dat beschermt je haar tegen de koude wind.
Lente en zomer: let hierop in de warmere maanden
Tuinieren in de zon is natuurlijk hartstikke lekker. Die zon zorgt er wél voor dat je als tuinliefhebber extra goed voor jezelf moet zorgen om je huid te beschermen tegen schadelijke UV-straling.
Hoe je jezelf het best voorbereidt op de zon, hangt af van de kracht die de gele bol die dag met zich meebrengt. Je kan gemakkelijk de UV-index van de zon checken op bijvoorbeeld een weerapp. Probeer vanaf een UV-index 5 de zon helemaal te vermijden tussen 12:00 en 15:00 uur. Op deze tijden is de zon op zijn felst, je doet er dan dus verstandig aan om een schaduwplekje in de tuin op te zoeken.
Eigenlijk is het advies om je altijd in te smeren, ook in de koude maanden. Je kan jezelf het beste volledig insmeren voor het aankleden. Smeer je daarna gedurende de dag iedere 2 uur opnieuw in.
Het is belangrijk om zonnebrand met de juiste SPF te gebruiken. Deze ‘Sun Protection Factor’ bepaalt de effectiviteit van de zonnebrand: hoe hoger dit getal, hoe langer je in de zon kan blijven zonder te verbranden. Hier zijn wat handvaten om de juiste SPF te kiezen:
- Op een normale dag, of als je niet langer dan een half uur in de zon loopt, is een zonnebrand met factor 15 voldoende.
- Ga je een lange dag tuinieren in de zon, of is de zon erg fel? Gebruik dan minimaal factor 30.
- Mensen met een lichte huidskleur hebben in de regel meer baat bij een hogere factor dan mensen met een donkere huid.
- Afhankelijk van je huidtype kan je ook kiezen voor factor 50.
Als laatste is het belangrijk om goed te hydrateren tussen het harde werken door. Tuinieren is een intensieve activiteit waarbij je door te zweten veel vocht verliest op een warme dag. Zorg daarom dat je veel water blijft drinken: minstens 2 liter op warme dagen.
Allergieën voor alles wat in de tuin kan voorkomen
In je tuin bruist het van het leven, heerlijk! Soms kan je wel wat last hebben van bijvoorbeeld pollen, bepaalde planten of de zon. We beschrijven in het kort wat je het beste kan doen bij die allergieën.Hooikoorts
Het is natuurlijk heerlijk als het mooi weer begint te worden en jij lekker kan tuinieren. Voor mensen met hooikoorts zit hier wel een keerzijde aan: dit mooie weer brengt vaak ook vervelende klachten met zich mee, zoals jeuk in de ogen of een snotneus. Pollen veroorzaken de allergische reactie, en in het voorjaar en de zomer zweven er veel verschillende soorten in de lucht. Als je hooikoorts hebt, ben je waarschijnlijk alleen allergisch voor één of een aantal van deze pollen. Het is handig om te weten van welke pollen je klachten krijgt en wanneer deze het meeste in de lucht zitten.
Een pollenkalender - zoals deze van Pollennieuws - laat zien hoeveel pollen er in de lucht zitten en van welke plantensoort deze komen. Zo kan je ontdekken welke pollen jouw klachten veroorzaken en wanneer je voorzichtig moet zijn. Zijn de pollen waar jij allergisch voor bent sterk aanwezig? Dan kan je deze tips opvolgen tijdens het tuinieren:
- Zet een zonnebril op, dit zorgt ervoor dat pollen minder snel in je ogen komen.
- Smeer wat vaseline aan de binnenkant van je neus of rondom je ogen, zodat pollen hieraan blijven plakken.
- Was je gezicht en handen en kam je haar na het tuinieren, waardoor je zoveel mogelijk pollen van je lichaam verwijderd.
- Voordat je gaat tuinieren, kan je eventueel een hooikoorts tablet innemen of speciale neusspray of oogdruppels bij hooikoorts gebruiken. Deze kunnen je helpen om de klachten te verlichten.
Allergie voor bepaalde planten
Sommige planten kunnen allergische reacties veroorzaken. Contact met een plant waar je allergisch voor bent, kan zorgen voor vervelende huidirritatie.
Weet je voor welke planten je allergisch bent? Zorg er dan voor dat deze niet in je tuin voorkomen. Heb je toch een allergische reactie? Dan is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts. Houd de geïrriteerde huid uit het zonlicht: dit kan in sommige gevallen (vooral na aanraking met de reuzenberenklauw) de reactie erger maken en flinke blaren veroorzaken.
Sommige plantensoorten bevatten veel allergenen, en als je vaak met deze planten werkt, kan je allergisch voor ze worden. Hier zijn een paar plantenfamilies die hier meer kans op geven:
Composietenfamilie
Planten uit de composietenfamilie kunnen snel allergische reacties veroorzaken, vooral deze planten staan hierom bekend:
- Achillea (Duizendblad)
- Anthemis (Stinkende kamille)
- Chrysanten
- Arnica montana (Valkruid)
Leliefamilie
Bij het pellen van tulpenbollen krijgen sommige mensen een allergische reactie. Ook hyacinten kunnen irritatie veroorzaken als je ze aanraakt.
Sleutelbloemfamilie
In de lente en zomer kunnen planten uit deze familie snel een reactie veroorzaken. Voorbeelden zijn:
- Primula obconica (kegelsleutelbloem)
- Primula veris (Gulden sleutelbloem)
- Primula vulgaris (Stengelloze sleutelbloem)
Narcissenfamilie
Als je veel met narcissen werkt, kan je hier allergisch voor worden. Ook het bewerken van narcisbollen kan flinke irritatie veroorzaken.
Zonneallergie
Als je zonneallergie hebt, krijg je meestal blaasjes, vlekjes of bultjes op je huid op plekken waar de zon schijnt. Dit komt vooral voor bij mensen met een lichte huidskleur en lichte ogen. Je huid is dan extra gevoelig voor de zon en de schadelijke UV-straling. Zonneallergie kan plotseling optreden, zelfs als je voorheen geen problemen met zonblootstelling had. Dat is natuurlijk erg vervelend, zeker als je lekker in je tuin wilt genieten van de zon!
Heb je last van zonneallergie? Dan is het belangrijk om de zon te vermijden totdat de bultjes verdwenen zijn. Nadat je bultjes verdwenen zijn, kan je met goede maatregelen weer de zon in. Blijf allereerst niet te lang in de zon – een kwartiertje tot twintig minuten per dag. Tussen 12:00 en 15:00 uur kan je de zon het beste helemaal vermijden. Ga je toch naar buiten? Draag dan bedekkende kleding en smeer je goed in met zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor. Heb je toch nog steeds last? Breng dan een bezoekje aan de huisarts, die je bijvoorbeeld crème of pillen voor kan schrijven.
Giftige planten waar je voor uit moet kijken
Er zijn veel giftige planten, sommige daarvan heb je misschien zelf in je tuin staan. Geen reden tot paniek, je kan ze prima houden zolang je er voorzichtig mee omgaat. We benoemen een aantal planten giftige planten die je zomaar tegen kan komen in veel tuinen, maar waar je extra voorzichtig mee moet zijn:
- Goudenregen (Laburnum anagyroides)
- Monnikskap (Aconitum napellus)
- Vingerhoedskruid (Digitalis purpurea)
- Oleander (Nerium oleander)
- Taxus (Taxus baccata)
- Scheerling (Conium maculatum)
- Reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum)
Onder andere deze planten bevatten giftige stoffen die bij (overmatige) blootstelling kunnen zorgen voor nare klachten, zoals misselijkheid, buikpijn of zelfs problemen aan je hart. Wanneer je deze planten in je tuin hebt, is het daarom belangrijk om hier op een juiste manier mee om te gaan. Enkele tips:
Tip 1. Draag altijd tuinhandschoenen wanneer je in de tuin werkt.
Tip 2. Raak je gezicht niet aan tijdens het tuinieren en vergeet niet om je handen goed te wassen als je klaar bent.
Tip 3. Veel giftige planten zijn vooral gevaarlijk als je ze eet. Probeer deze planten dus altijd te vermijden in je tuin als je kinderen of huisdieren hebt. Waarschuw je kinderen altijd om niet zomaar planten te plukken of aan bessen of bladeren te zitten, zonder goedkeuring van een volwassene. Het is belangrijk dat ze weten wat wel en niet veilig is in de tuin, geef ze hier dus de juiste voorlichting over. In onze volgende blog geven we handige informatie over hoe je hiermee om kan gaan als je huisdieren hebt.
Tip 4. Krijg je toch last van vergiftigingsverschijnselen, zoals buikpijn of braken? Zoek dan snel hulp van een arts.
Tip 5. Voor een volledige lijst met meer informatie over giftige planten kan je in deze brochure van het Antigifcentrum lezen.
Omgaan met insecten(beten)
Van rupsen tot spinnen en van bijen tot wespen: tijdens het tuinieren krijg je natuurlijk te maken met insecten. Sommige insecten doen je helemaal niks en hoef je niet vooruit te kijken, maar anderen kunnen bijvoorbeeld steken of bijten. Een goede voorbereiding kan ervoor zorgen dat bijvoorbeeld bijtende insecten minder snel in je buurt komen. Toch gestoken of gebeten? Dan is het belangrijk om dit op de juiste manier te behandelen. We vertellen je er meer over in onze uitgebreide insectengids.
Ergonomisch tuinieren
Naast ontspanning kent tuinieren ook veel inspanning. Zwaar tillen, boven je hoofd reiken en lang in een iets te ongemakkelijke houding zitten kan al snel zorgen dat je last van je spieren en gewrichten krijgt. Het is belangrijk om aan je lichaam te denken als je druk bent in de tuin, zo verminder je de kans op klachten op zowel korte als lange termijn.
Een essentieel onderdeel van ergonomisch tuinieren is op een goede manier tillen: zo verminder je de kans op rugklachten. Hier zijn een aantal nuttige tips om op de juiste manier te tillen:
- Gebruik je benen, niet je rug
Als je iets oppakt, zak dan goed door je knieën en hou je rug recht. Op die manier til je vanuit je benen, die zijn erg sterk en kunnen wel wat hebben!
- Hou voorwerpen dicht bij je lichaam
Een aantal natuurkundige wetten maken dat je dan stabieler staat en je rug minder belast.
- Til niet te zwaar
Als iets te zwaar is om veilig te tillen, vraag dan om hulp, til het in delen of gebruik een hulpmiddel als een kruiwagen of tuintrolley.
- Draai niet met je bovenlichaam
Als je tijdens het tillen draait met je bovenlichaam kan dit erg belastend zijn.
Naast tillen is het ook niet prettig om lange tijd te moeten reiken. Vooral boven je hoofd reiken is erg belastend voor je schouders, rug en nek. Probeer daarom te voorkomen dat je boven schouderhoogte werkt. Pak in plaats daarvan een stabiele verhoging zoals een kruk of ladder. Als het echt niet anders gaat, kan je het beste niet langer dan een aantal minuten per keer reiken.
Een algemene tip is om niet te lang in één houding te blijven. Verwissel bij het knielen regelmatig van been en wissel zitten en staan af. Zorg ook dat je werkt met gereedschappen als harken, bezems, en schoffels die lang genoeg zijn voor jouw lichaam. Zo sta je minder voorovergebogen.
Tuinieren met kinderen
Heb je kinderen? Overweeg ze dan eens mee te laten helpen in je tuin. Tuinieren met kinderen is een leuke manier om hen belangrijke vaardigheden te leren. Ze leren verantwoordelijkheid door voor hun planten te zorgen en geduld omdat ze zien dat het tijd kost voordat iets groeit. Tuinieren maakt kinderen bewust van de natuur. Ze ervaren zelf hoe planten bloeien en leren wat ervoor nodig is om iets te laten groeien.
Tuinieren kan thuis in de tuin of op school in een schooltuin. Schooltuinen zijn een leuke manier om kinderen samen te laten werken. Ze leren niet alleen over de natuur, maar ook hoe ze met elkaar verantwoordelijk kunnen zijn voor hun eigen tuin. Tuinieren op school helpt kinderen ook om sociale vaardigheden te ontwikkelen omdat ze samen werken aan hun omgeving.
Veiligheid is belangrijk tijdens het tuinieren. Omdat kinderen een dunnere huid hebben, is het belangrijk om een zonnebrandcrème met een hoge factor te gebruiken. Tuingereedschap kan gevaarlijk zijn, laat jonge kinderen daarom met kindergereedschap werken. Ook is het belangrijk dat kinderen leren om voorzichtig om te gaan met giftige planten, zoals taxus of vingerhoedskruid. Leg uit waarom ze sommige planten niet mogen aanraken of eten.
Alle informatie die we in dit artikel geven, is natuurlijk ook relevant als het gaat om kinderen. Lees daarom alles aandachtig door voordat je met kinderen de tuin in gaat.
Bronnen en disclaimer
Bij het samenstellen van deze pagina zijn de volgende bronnen geraadpleegd:
- Voedingscentrum.nl
- Tandfonline.com
- Moderndentalcare.nl
- Antigifcentrum.be
- Nationalgeographic.nl
- Huidziekten.nl
- Pollennieuws.nl
- RIVM.nl
Alle genoemde informatie is zorgvuldig samengesteld. Wel kunnen aan de genoemde informatie geen rechten worden verleend. Het gebruik van de informatie is volledig de verantwoordelijkheid van de lezer. Kruidvat staat niet in voor medische correctheid en volledigheid.
Ervaar je pijnlijke of aanhoudende klachten bij het tuinieren en twijfel je wat je het beste kan doen? Neem dan contact op met een deskundige, zoals een (huis)arts.